Hareketli Suda Yüzme

  • Kanyon içindeki farklı yapılar, akarsu ve rüzgarın biraraya gelmesi nedeni ile suda oluşan hareketlere  uygun yüzme stillerinde yüzmeye dikkat edilmelidir.
  • Hareket iyi izlenmeli ve kullanılacak stil belirlendikten sonra tüm ekibe söylenmelidir.
  • Her zaman suyun akış yönüne bakılarak yüzülmelidir, aksi takdirde su düşüşlerine girilebilir veya su içindeki yapılara çarpılabilir.
  • Serbest yüzme stili, su akışının sporcuyu çok fazla ilerletmediği ve güçlü su akışına karşı yüzülürken kullanılır.
  • Sırt üstü ayaklar önde yüzme stili, su akışına kapılmayı engellemek ve ayaklar ile bulunulan kısımdaki yapılar yardımıyla yavaşlamak veya durmak için kullanılır.
  • Yüz üstü kollar önde yüzme stili, su akışı bir yapının üzerinden ve altındansa, kollar ile yapının üzerine çıkmak için kullanılır.

Not: Hareketli suda herhangi bir tehlike anında akan suyun gücüne karşı koyabilmek için, ayaklar ile kanyon duvarından güç alarak bedeni itmek suretiyle kayıp yüzmeye devam ettiğimiz kurtulma hareketi de kanyona özgü kullanılan stillerden biridir.

Şelale

  • Akarsu yatağının, dike yakın şekilde aniden düştüğü ve suyun yüksekten aktığı bölümdür. Kanyon içerisindeki şelalelerin şiddetini, hızını ve miktarını belirleyen faktörler; kanyonu besleyen akarsu veya akarsular, bu akarsuların bulundukları bölgelerdeki yağmur geçişleri, kanyon genişliği, mevsimler, sel, yağmur, yeraltı kaynak suları, buz ve karın erimesidir.
  • En önemli özelliği çok büyük aşındırma gücüne sahip olmalarıdır. Kanyon duvarlarında bu gücü görür, hisseder ve yaşarsınız.
  • Suyun taşıdığı maddeler şelalenin eteğini oymaya, duvarların aşınmasına ve parçalanmasına yardımcı olur.
  • Aşınmanın hızı, suyun düşme yüksekliğine, düşen suyun hacmine, aşağıya taşıdığı aşındırıcı maddelerin yapısına göre değişir.
  • Şelalenin düşme hattı aşınarak bazen akarsu kaynağına doğru geriye kayar, bazen de aşınma aşağıya yöneliktir.
  • Aşınma olmadığında, akış ilerye doğrudur ve bu şelale akış yönlerini kanyonlarda gözlemleyebilirsiniz.
  • Döküldüğü yerlerde, geniş ve derin çukurlar oluşabilir ve bazı durumlarda bu derinlik suyun düşme yükseliği kadar olabilir.
  • Şelalelerin yüksekliğiyle döktükleri su miktarı arasında her zaman doğrudan bir bağıntı bulunmaz.
  • Suyun akış yönünden bakıldığında şelalelerin görülmesi zordur bu yüzden su hareketlerine ve sesine dikkat edilerek tespit edilebilir.
  • Suyun sesi yükseklikle ilgili fikir sahibi olmamıza yardımcı olabilir.
  • Şelale kenarlarından iniş yaparken kontrollü ve mümkün olduğunca sudan uzak olunmalıdır, çünkü suyun neler taşıyıp getireceği öngörülemeyebilir.
  • Şelale içinden iniş yapılacaksa, basılacak yerlere ve suyun gücüne dikkat edilmeli, nefes alabilmek için baş, arkaya sağa veya sola hareket ettirilerek inilmelidir.
  • Riskli olduğu kadar görseli güzel yapılardır.

Çavlan

  • Kanyon içerisinde, şelaleden küçük olan su düşüşleridir. 
  • Çavlanlar, yapılarından dolayı riskleri örttüğü için dikkatli geçilmelidir.
  • İrili ufaklı bir çok kaya parçasına ayak sıkışabilir bu yüzden basılacak yerler iyi seçilmelidir.
  • Arkadan gelen sporcu  mutlaka doğru yönlendirilmelidir.
  • Çavlanların bitimi çok belirsizdir.
  • Bazen sığ suyun bir adım sonrasında boyu geçen bir derinlikle karşılılabilir, temkinli ilerlenmelidir. 
  • Çavlanlardan derinliği bilinen suya atlarken, yüzüstü ve ileriye doğru yani suya paralel şekilde atlanmalıdır.

Girdap

  • Kanyon içindeki ters hava akımı,  düzensiz kanallardaki akarsu akışı, birbirine ters akan iki suyun birleşmesi gibi sebeplerden veya sifon yapılarından ötürü meydana gelen, suyun düşey bir eksen etrafında dönmesi sonucu oluşan dairesel harekettir.
  • Girdaba kapılmadan geçebilmek için suyun hareketi iyi incelenmeli, ileriye doğru kuvvetli bir şekilde atlanmalı ve su yüzeyine paralel şekilde yüzülmelidir.
  • Su akışının kanyon duvarlarına çarparak oluşturduğu dairesel dönüşler Açık Girdaptır. Girdaba girildiği taktirde sürekli dönülecek ve  suyun gücü yoğun olarak hissedilecektir. Açık girdaplardan, kanyon duvarına ayaklar vurularak, su yüzeyine paralel kalıp, kayarak veya bir başka sporcunun yardımıyla çıkılabilir.
  • Sifon ağzında oluşan dairesel dönüşler ise Kapalı Girdaptır. Kapalı girdaplar altta kalan sifon nedeni ile açık girdaplara göre daha tehlikelidir. Kapalı girdaplardan su yüzeyine paralel kalıp, yüzerek veya bir başka sporcunun yardımıyla çıkılabilir.

Sifon

  • Suyun, birbirlerinden farklı yükseliği olan iki kaya arasındaki taban veya tabana yakın bölgelerde, etrafındaki küçük kaya parçalarının da etkisiyle çekim kuvveti oluşturduğu açık veya kapalı  geçiş noktalarıdır.
  • Üzerlerinde girdap oluşur.
  • Kesinlikle girilmemeli ve üzerlerinden geçilmemelidir.
  • Gelen suyun tamamını içine alan ve tahliye eden sifon, Açık Sifondur. Açık sifonun tahliye bölümündeki hava çıkışından dolayı,  suda kaynama hareketi ve köpüklenme oluşmaktadır. Açık bir sifona girildiğinde, sifonun su tahliyesi yaptığı çıkış, sporcunun sığabileceği genişlikte ise yaralı bir şekilde kurtulabilme ihtimali vardır.
  • Gelen suyun tamamını içine alıp tahliye çıkışı olmadığı için havuz oluşturan sifon, Kapalı Sifondur. Farkedilmesi çok zordur ve tecrübe gerektirir.
  • Özellikle çekim kuvveti yüksek sifon yapılarına girildiği takdirde yalnız veya yardım ile çıkılması neredeyse imkansızdır.

Süzgeç

  • Genellikle kanyonların dar boğazlarında, akarsu yolunu kaya parçaları, ağaç dalları veya yabancı cisimlerin sıkıştırması nedeni ile su içinde veya su yüzeyinde meydana gelen yığınlardır. Bu yığınlar kırılgan, hareketli ve tehlikelidir.
  • Süzgeçten geçilirken yavaş hareketlerle ilerlenmeli, batma ve takılma riskine karşı dikkatli olunmalıdır.
  • Süzgeç, su debisinin fazla olduğu zamanlarda çok zor farkedilebilir ve ciddi anlamda tehlike oluşturur.

Cadı Kazanı

  • İçerisinde genellikle suyun bulanık ve fazla hareketin gerçekleştiği, neler olduğu tahmin edilemeyen, derinliği belirsiz, içten veya yatay geçişe izin vermeyen çukurlardır.
  • Yan geçiş tekniği ile geçilebilir.

Su Debisi

  • Kanyona giren akarsuyun herhangi bir kesiminden saniyede geçen su miktarıdır.
  • Suyun debisinin yüksek veya düşük olması bazen avantaj bazen de dezavantajdır. Bu yüzden debiye göre kanyon geçişi iptal edilebilir.

Ani Su Baskınları

  • Ani su baskını potansiyelini etkileyen faktörler arasında en belirgin olanı hava durumudur.
  • Her kanyoncunun temel meteoroloji bilgisine sahip olması önemlidir.
  • Herhangi bir kanyona girmeden önce su havzasına ait hava durumu ve bölgeye ait hava durumu bilgileri incelenmelidir.
  • Hava durumu tahminlerinin %100 güvenilir olmadığı da unutulmamalıdır.
  • Ayrıca su havzası, akıntıyı besleyebilecek potansiyel kaynaklar, akıntının tersi yönündeki yağış, yakın zamandaki yağış durumu, kar erimesi, set ve barajlar gibi faktörler de göz önüne alınmalıdır.

Su Havzası

  • Kanyona giren suyun toplam alanını ifade eder.
  • Geniş bir su havzasına yağacak hafif şiddetteki  yağmur, büyük  su baskınına yol açabilir.
  • Bunun yanında havzanın bir bölümünde, kilometrelerce ötede oluşabilecek yoğun bir fırtına, bulunduğunuz yerde (bazen saatlerce sonra) su baskını yaratabilir.
  • Harita dikkatli incelenmeli ve su havzası alanı araştırılmalıdır.
  • Sarp kayaların bulunduğu eğimli bir alanda, su zemin tarafından emilmek yerine, yüzeyden akma eğilimi gösterecek ve bu akıntı da sel baskınına yol açacaktır.

Akıntının Ters Yönündeki Yağış

  • Su baskını riskini değerlendirmedeki en önemli faktördür. Ne kadar mesafedeki bir alandaki yağışı incelemeniz gerektiği, kanyonu besleyen havzanın büyüklüğüne bağlıdır.
  • Havza küçük ise, bu mesafe birkaç kilometre olurken, havza geniş ise yüzlerce kilometreye çıkabilir ve hava durumunu gökyüzüne bakarak anlamak için çok uzak olabilir.
  • Yerel hava durumu kalıplarını kontrol etmek size hava sistemlerinin gelişimi hakkında fikir verebilir.
  • Eğer hava sistemleri, batıdan gelişme eğiliminde ise ve kanyon doğudan batıya doğru ilerliyorsa, hava koşullarındaki değişiklikleri hava sistemi akıntının ters yönünde üzerinizden geçerken gözlemleyebilirsiniz.
  • Eğer doğudan gelişme eğiliminde ise değişiklikler sizin bilginiz dışında arkanızda gerçekleşebilir.
  • Bu durumda doğru ve zamanında hava durumu bilgisi almak ve yukarıda bahsedilen diğer faktörlerin analizinin yapılması daha da önemli hale gelecektir.

Yakın Zamandaki Yağış Durumu

  • Yakın zamanda yağmış olan yağmur su baskını riskini artırır.
  • Eğer toprak zaten suya doymuşsa, yeni bir yağış durumunda daha az suyu emerek çoğunun üzerinden akmasına olanak tanıyacaktır.
  • Yakın zamandaki yağış durumu da mutlaka kontrol edilmelidir.

Kar Erimesi

  • Havza küçük bile olsa yağan yağmur miktarının eriyen karla birleşmesi ile sel meydana gelebilir.
  • Havzada kar olup olmadığı da dikkate alınmalıdır.

Set ve Barajlar

  • Haritanızı incelerken ve havzayı araştırırken doğal veya insan yapımı setlerin varlığını kontrol edin.
  • Kunduzların oluşturacağı bir set veya akıntı ile sürüklenip biriken ağaç parçaları yıkıldığında birden boşalacak bir su rezervuarı oluşturabilir.
  • Havza ağaçlık bir bölge olmasa da, kayaların kayması veya bitki yığınlarının da doğal bir set oluşturabileceğini göz ardı etmeyin.
  • İnsan yapımı setlerin yıkılma riski pek olmasa da, rezervuarın dolması veya akıntı yönünde suya ihtiyaç nedeniyle bilinçli olarak su bırakılabilir.
  • Barajdaki operatörle görüşerek bu ihtimali araştırabilir ve planlarınızdan onu haberdar edebilirsiniz.

Su Baskınını Fark Etmek

  • Tüm önlemleri almış olsanız da su baskınları sizi hazırlıksız yakalayabilir.
  • Kanyon içerisinde, potansiyel uyarı işaretlerinin farkına varmak kendinizi korumanız açısından önemlidir.
  • Su seviyesindeki veya akış hızındaki ani artışa dikkat edin.
  • Su ile taşınan kozalak, dal parçaları, yaprak gibi maddelerdeki artışa dikkat edin.
  • Suyun rengindeki ani ve beklenmedik değişikliklere dikkat edin.
  • Havadaki değişikliklere dikkat edin. Hem yağmurun hem de çamurun fark edilebilir kokuları vardır ve bir uyarı işareti olabilirler.
  • Su baskının sesi de şimşek gibi gürültülü bir kükremeye benzetilmektedir. Kurtulanlar ve görgü tanıkları en ölümcül su baskınlarını sudan bir duvarın kanyondan aşağı çarpması şeklinde tasvir etmişlerdir.

Ani Su Baskını Durumunda Yapılabilecekler

  • Tüm bu belirtilerin hiçbiri eksiksiz ve kesin değildir. Herhangi bir belirti olmadan da ani su baskını ile karşılaşabilirsiniz. Eğer bir uyarı alacak kadar şanslıysanız, elinizdeki kısıtlı zamanda oldukça hızlı hareket etmelisiniz.
  • Hemen yüksek bir zemin arayın.
  • Akıntıdaki bir dönemecin iç tarafında bir yükseltiyi tercih edin.
  • Çünkü merkezkaç kuvveti dönemecin dışına doğru suyu daha yukarılara taşıyacaktır.
  • Uygun bir yüksek zemini genellikle yoğun ve olgun bitki örtüsünden tanıyabilirsiniz.
  • Kanyon duvarlarındaki çizgiler ve erozyon da su yüksekliği konusunda size fikir verecektir.
  • Ağır bir çanta veya diğer malzemelerin sizi yavaşlatmasına izin vermeyin.
  • Hiçbir malzeme hayatınızdan değerli değildir; yükünüzü azaltın.
  • Selle gelen suların çekilmesini bekleyin.
  • Sel basmış bir kanyonda hemen ilerlemeye çalışmayın.
  • 24 saat, hatta daha fazla beklemeniz gerekebilir, sabırlı olun.
  • Eğer yüksek bir zemine ulaşamaz ve akıntı tarafından sürüklenmeye başlarsanız, sırtüstü dönüp ayaklarınızı akıntı yönünde uzatın.
  • Akıntı yönünde suyun hızından daha hızlı hareket ederek kaçamazsınız.

Yatay Geçiş

  • Sulu kanyonlarda, kanyon yapısında ilerlemeyi engelleyebilecek konumlardaki şelale, kaya vb. doğal yapılardan  geçerken kullanılan, akarsuyun akışı yönünde, yüzeye paralel atlayarak veya akış yönünü kesecek şekilde yapılan geçiştir.
  • Öncü, belirlenen güvenlik noktasına emniyet olmadan geçer ve sabit, yarı sabit veya hareketli emniyet hattı kurar. 
  • Sabit emniyet hattı üzerindeki geçişte, ipin bir ucu öncü tarafından kurulan, diğer ucu ise gerideki sporcular tarafından kurulan istasyona bağlanır ve gereklilik durumuna göre hata bağlanarak veya bağlanmadan geçiş yapılır.
  • Yarı sabit emniyet hattı üzerindeki geçişte, ipin bir ucu sporcu tarafından kontrol edilir, diğer uç ise kurulan istasyona bağlanır ve gereklilik durumuna  göre hata bağlanmadan veya bağlanarak geçiş yapılır. 
  • Hareketli emniyet hattı üzerindeki geçişte, ipin iki ucu da sporcular tarafından kontrol edilir ve gereklilik durumuna göre hata bağlanmadan veya bağlanarak geçiş yapılır. 
  • Yatay geçişlerde emniyet genellikle öncü için alınır. Duruma göre ip öncüye bağlanır ya da bağlanmaz ve ip öncünün kontrolünde olur. Bağlanması durumunda, ipin rahat kontrol edilebilmesi için  yeterli miktarda boş ip bırakılmalıdır.
  • Geçişi emniyetli bir şekilde tamamlayabilmek  için ekibin birbirini çok iyi tanıması gerekir.

Yan Geçiş

  • Kuru veya sulu kanyonlarda,  kanyon yapısında ilerlemeyi engelleyebilecek konumlardaki şelale, kaya vb. doğal yapılardan  geçerken kullanılan, kanyon tabanı ya da sudan ayrılarak kanyon duvarından yapılan geçişlerdir.
  • Öncü ve diğer sporcular tarafından istasyon kurularak geçiş yapılır.

Güvenlik Noktası Belirlemek

  • Kanyon içerisinde ilerlerken dönüşlerin, şelale, çavlan veya akarsuyun görüşü engelleyebileceği durumlarda, tırmanılabilecek yükseklikte ve istasyon kurmaya elverişli  güvenlik noktaları belirlenmelidir.
  • Güvenlik noktası belirlendikten sonra, öncünün hangi emniyet geçişini kullanacağına karar verilir.
  • Su geçirmez çanta ipin bir ucuna bağlanarak diğer ucu da  istayona bağlı şekilde öncünün güvenlik noktasına ulaşması kolaylaştırılır.